Nbawn Pisa Ga

Anhte Na Yu Ai Nbawn Pisa Ga, Mungnun Gala Mung!

Shapawng Yawng Jinghpaw Buga, India a lam hpe loi mi shachyen shaga dat nngai.

Moi Shawng de India, Mungnun Gala Mung hta nga ai Jinghpaw Wunpawng amyu sha saidaw saichyen ni nga ai shara hpe “Nbawn pisa Ga” nga nna, anhte a Kaji Kawoi, Kanu Kawa ni tsun ai. Mahkawn ningkyin pyi ka jahtuk nna hkawn ai hpe mung na yu ai. Dai Nbawn Pisa Ga gaw- shanhte Nbawn Pisa Du ni up ai shara, shanhte amyu ni nga ai mare buga ni hpe tsun ai sha re. Kadai mung kadai, shi lamu ga hte shi nga nga maq ai re. Marip amyu ni mung Ningrang ga, Hprup ga, Wahkyet ga, Nnau ga, etc.. nga nna nga ai. Nhkum amyu ni mung Pasi ga, Kumku ga, Nhpum ga nga nnga nga ma ai. Dumsa Jasen Miao ga, Lahtaw ga, etc... nga nna nga nga ma ai. Kadai mung kadai, tinang a ga hta Du Agyi tai nna nga nga maq ai re. Jinghpaw ni nga ai buga ginra ni hpe Hkawng(Ginwang) Manga (5) hku nna tsun shamying garan da ma ai.

1. Dayun Hkawng
2. Teng Hkawng
3. Namhpuk Hkawng
4. Tarung Hkawng
5. Bordumsa Hkawng ni rai nga ai.

Jinghpaw Wunpawng Amyu sha ni gaw, Assam mungdaw hte Arunachal Pradesh mungdaw lahkawng kaw shanu nga pra ang mat sai. Numbat-II Mungkan majan ngut ai hpang, Enaglish Asuya Mung up Du ni hku nna Jinghpaw Amyu sha ni, English Asuya hpe grai garum shingtau shanglawm ya wa ai lam hpe chyeju dum masat masa galaw mayu ai majaw, English Mung up Du ni England ga de bai wa mat na hkyen ai shaloi, Jinghpaw Du Gyi Salang ni hpe shaga zuphpwng nna san ai ga san gaw: “Nanhte hpabaw ra ai, nanhte ra sharawng ai lam ni hpe hpyi shana yu mu, anhte jaw ya lu ai, galaw ya lu mai ai lam ni hpe galaw da ya na” ngu ma ai. Dai shaloi, India, Shapawng Yawng Jinghpaw Du Gyi Salang ni hpyi shawn dat ai lam ni gaw:

1. Nanhte Shanhpraw Du ni Jawn ai Gumra jaw da mi.
2. Shan Gap sha na hte Buga,Mare shim lam a matu Sinat jaw da mi!
nga nna hpyi ma ai. English Du Salang ni gaw, mai sa dai anhte jaw da na. Kaga ahkyak ai lam ni hpyi shawn na naw nga ai kun? Hpa n chye hpyi mat sai. English Du Salang ni tsun ai, Lam galaw ya na, ngu bai tsun yang...., umm.. lam kaja jang Gala Shachyang ni ru pru sa wa na ra ai, hkum galaw. Bai mihprap wan chyi hkra galaw ya na ngu bai tsun yang mung, umm... ya wan nchye lang nna mare ting nat chyahkru sha hkrum na ra ai, hkum galaw, nga nna English Du Salang ni hpe Jinghpaw Du Salang ni tsun ma ai. Dai majaw English Du Salang ni Jinghpaw Du Salang ni a myit masa, mu mada chye na ai madang hpe chye ya ai hte matsan dum nna, myit yu ma ai. Ndai Jinghaw ni hpe anhte hku nna shara masat da ya ra sai, ngu ai hte “Tribal Bill Area” ngu nna shara Map galaw da ya sai. Raitim, daini dai shara, dai ahkaw ahkang ni mung tat kau shamat kau ai maga de du mat sai. Anhte a kaji kawa ni mungmasa myi hpaw ai rai yang, daini India kaw Shapawng Yawng Jinghpaw Mungdaw ngu ai mi nga na sai lam, Shawng de Asuya magam dap, Assam Rifle, hte Ga Byan (Interpretor) bungli ni hpe shining na na magam gun lai wa sai, Du Wa Pasi La Seng (N nga mat sai) wa hte Pasi ga shi nta kaw hkrum shaga jahta ai shaloi, dai gamung lam tsun dan wa ai.

Shapawng Yawng India Jinghpaw ni a matu grai tsang ra ai lam langai gaw: Dr. Stephen Mooreh ka ai Indian Jingpho literature research laika buk hta du wa na shaning 20 ning laman amyu mat mat wa na ni re, nga nna ka da nga ai. Masha jahpan gaw n law, madu da ai lamu ga ni gaw dam, masha jahpan law ai rau nga rau pra Assam, Adi, Nishi, Naga, Mungnun Gala, hte Rajip Ghandi Wungyi Daju galaw nga ai aten, Kaga kadai amyu, mungdaw mungchying mare masha, mungdaw Asuya ni mung n kam hkap la, shara n kam jaw na ai ninghkan hparan na yak taw nga ai ten, Jinghpaw ni a lamu ga kaw nga shangun shara jaw ya na matu, Wungyi Rajip Ghandi hte Party myitsu salang ni Jinghpaw Du Salang ni kaw ahkang hpyi nna shara jahkrat ya dat ai, Bangaladeh de na Chyakma refugees (Chyakma) amyu sha ni a lata de law malawng sum tat kau mat wa magang sai.

Hpalap Hpahka hkai ai lam hte Sun, Hkauna galaw sha ai lam gaw Shapawng Yawng Jinghpaw Amyu sha ni madung ningpawt kan bau magam sut hpaga lam ni rai nga ai. Hpalap Hpahka Sun galaw ai masha, Hkauna htu ai masha, Nga, Dumsu rem ya ai, dum nta hta ra mara shangun jahpan masha Mayam Gala shachyang ni hpe ya du hkra naw rem madu yam sha nga ma ai. Htung hking hte bu hpun mawn sumli lam ni gaw, moi na Jinghpaw htung lai hku hkrak naw lang nga ma ai. Mungchying masha, mungdaw masha langai hku nna lu ra ai, nga ai ahkaw ahkang hpe hkrak lu la ma ai. Jinghpaw mare, buga na hkashi hkanu hkan Gala ni nga n mai hkwi sha ai. Mare madu Jinghpaw ni hkwi ai Nga hpe Gala ni gaw Gumhpraw hte mari sha ra ai. Lamu ga ni mari na, nga na ahkang majoi n lu ai. Jinghpaw Du Agyi ni ahkang jaw yang sha mai nga ai. Asuya Office galaw na, shara jahkrat na mi raitim, dai shara na Jinghpaw Du Gyi Salang ni ahkawng jaw jang she, hkraw jang she Asuya Office mai tawn ai, mai shadung ai. Democracy ahkawn ahkang (Rights) hpe hkrak lu la ma ai.

Makam masham gaw Buddah naw tim, Nat mung naw jaw jau ma ai. Dai lam lahkawng hpe kapyawn ai makam masham rai ma ai. Buddah hpe hkrai naw ai, kam ai n re. Hkalup hkam la sai, Hkalup Hkristan Nawku hpung masha, adaw achyen ni mada yawng rai yang htingaw (8) sha naw nga shi ai. Laili laika, yu ngwi hte madum sumpyi, htunghking sasana masa hku nna shawng grai naw shakut shaja galaw ap nawng ra nga ai hku re.

Shapawng Yawng Manau poi hpe shaning shagu (feb.13th –16th) mali ya Hkawng(Ginwang) Manga hta gayin nna galaw nga ma ai. Lai wa sai feb. 13th –16th, 2009 hta gaw 25 ning hpring Silver Jubilee hpe rau nga rau pra, Assam, Naga, Adi, Nishi, Munpa, Hkamti sam, Mungnun Gala ni hte Mung up Asuya ni pyi she mau mat hkra, grai hkrak ai hku nna, wu wu di di galaw la lu sai hku re. Gala mung ga de mung anhte Jinghpaw Wunpawng Amyu sha ni aq, Masha Hkying, Mun hku, shang lawm ka manawt mai ai Manawt Dingsawt anhte Jinghpaw Wunpawng Amyu sha ni hta lai nna kadai mung n galaw lu ai, nga mung n nga ai. Dai Zawn Laklai shai ai lam hpe masha amyu yawng hte a mau hpa mabyin tai taw nga ai hku rai sai.

Kanu Num ni hku nna mung, shaning shagu Hpunggyi Jawng Wang kawq Jinghpaw Num ni aq Ridaq Maka, Daq Daq Shingjawng poi hpe pyaw hpa lam hte hpawn tinang amyu sha ni a manu dan ai Rida Maka ni hpe shangang shakang zing madu ai, manu shadan ai lam ni hpe myit mi alawm galaw nga ma ai, dai lam gaw grai manu dan ai lam rai nga ai.

India Shapawng Yawng Jinghpaw ga de n-gaw htawt sa nga mayu ai ni nga yang mung, kabu gara saw shaga, hkap tau hkalum la nga ga ai. Lamu ga ni hpe mung garan jaw ya maq ai, Mayu Shayi lam mahkri shawn na lam hpe mung ra sharawng nga maq ai lam ni hpe aja awa shana shabra dat nngai!

Hapuje Kam Li Singhpo
Miao, A.P
myitmasin@gmail.com